DŁUG PUBLICZNY A DEFICYT BUDŻETOWY

W teoretycznym, modelowym ujęciu sektora publicznego, przyrost dłu­gu publicznego równy jest wynikowi budżetu, gdy budżet odnotowuje defi­cyt dług publiczny rośnie (o tyle, ile wynosi deficyt, jeśli przyjmiemy, że de­ficyt jest liczbą dodatnią), gdy budżet zamyka się nadwyżką, dług publiczny zmniejsza się o wielkość nadwyżki.Zależność Przyrost długu publicznego + wynik budżetu = 0 jest jednak prawdziwa tylko wtedy, gdy spełnione są dość silne założenia do­tyczące organizacji sektora publicznego i budżetu. I tak, musimy przyjąć, że:w budżecie ujmowane są dochody i wydatki wszystkich instytucji jednostek organizacyjnych zaliczanych do sektora publicznego,podmioty sektora publicznego nie zaciągają żadnych zobowiązań,które nie są ujęte w budżecie,wszystkie przychody podmiotów sektora publicznego albo są docho­dami budżetu, albo są przychodami wynikającymi z zaciągnięcia długu,wszystkie rozliczenia budżetowe prowadzone są w walucie krajowej.W polskim systemie budżetowym żaden z powyższych warunków nie jest spełniony, a w konsekwencji przyrost długu nie jest bezpośrednio po­wiązany z formalnie obliczonym wynikiem budżetu. Wymieńmy najważ­niejsze przyczyny tej rozbieżności.

UPOWAŻNIENIE DO ZACIĄGANIA DŁUGU PUBLICZNEGO

W przypadku gdy zaciągnięcie przez Skarb Państwa pożyczki następuje w wyniku zawarcia umowy międzynarodowej, zgodnie z którą w imieniu Skarbu Państwa winna działać Rada Ministrów, czynności związane z zaciągnięciem pożyczki wykonuje Minister Finansów na podstawie odrębnego upoważnienia Rady Ministrów. Na mocy art. 41 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach prawo zaciągania w imieniu Skarbu Państwa kredytów oraz pożyczek w funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej przysługuje również Dyrektorowi General­nemu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, dyrektorom re­gionalnych dyrekcji Lasów Państwowych oraz nadleśniczym. Łączna kwota kredytów zaciąganych przez Lasy Państwowe na dany rok nie może przekra­czać 30% wartości sprzedaży Lasów Państwowych w poprzednim roku.

 

POTRZEBY POŻYCZKOWE

Podstawową przyczyną, dla której konieczne jest zaciąganie długu pu­blicznego, jest niezbilansowanie planowanych dochodów i wydatków publicznych, a więc przede wszystkim fakt występowania deficytu budżeto­wego. Rozmiary długu publicznego, jaki musi być zaciągnięty, by możliwe było wykonanie budżetu uchwalonego z deficytem zależą jednak nie tylko od wielkości deficytu, ale i od: wielkości rozchodów (niezaliczanych do wydatków), które zgodnie z budżetem mają być dokonane w danym roku, w tym — od kwoty po­życzek, które mają być w danym roku udzielone ze środków objętych budżetem państwa,możliwości sfinansowania deficytu innymi środkami, np. wpływa­mi z prywatyzacji lub środkami dostępnymi na początku roku budże­towego.

POJĘCIE DŁUGU PUBLICZNEGO

Ogromną większość (ok. 94%) długu publicznego stanowi dług Skar­bu Państwa, ok. 1,7% przypada na inne państwowe osoby prawne zalicza­ne do sektora publicznego, a tylko 4,3% długu publicznego powstało ze zobowiązań zaciągniętych przez gminy, powiaty i województwa samo­rządowe. Dług publiczny —jako kategorię ekonomiczną — można definiować jako łączną kwotę zobowiązań podmiotów (osób prawnych) zaliczanych do sektora publicznego wobec podmiotów spoza sektora publicznego albo jako łączną kwotę zobowiązań podlegających spłacie ze środków publicznych. Podobnie, choć niezbyt ściśle, pojęcie długu publicznego, nazywanego państwowym długiem publicznym, definiowane jest w pol­skim prawie.Chociaż pojęcie państwowego długu publicznego zostało raz użyte w Konstytucji to nie zostało tam zdefiniowane.

.

ZŁOTOWA WARTOŚĆ DŁUGU ZAGRANICZNEGO

Złotowa wartość długu zagranicznego Polski wynosiła więc w przybliżeniu:9500 zł/USD 40,8 mld USD = 387 600 mld zł = 387,6 bln zł,czyli 38,76 mld zł w dzisiejszych jednostkach pieniężnych. Odpowiadało to ok. 46% wielkości produktu krajowego brutto w cenach bieżących. Gdyby­śmy wówczas terminowo regulowali wszystkie nasze zobowiązania z tytułu odsetek od długów zagranicznych, pochłonęłyby one ok. 60% wydatków budżetu państwa.Nie było to całe zadłużenie dewizowe Skarbu Państwa — do końca lat osiemdziesiątych od krajowych banków dewizowych pożyczono ok. 5,5 mld USD, na potrzeby finansowania deficytu budżetowego zaciągano również dług wobec NBP. Po 1990 r. zaczęły się problemy z utrzymaniem równowagi budżetowej.

DO ODWOŁANIA

Do odwołania, w konsekwencji nieudzielenia absolutorium, zarządu po­wiatu lub województwa wymagana jest większość V ustawowego składu rady powiatu (sejmiku wojewódzkiego). Zarząd jest odwoływany w głoso­waniu tajnym.Pamiętać należy, że przyczyną nieudzielenia absolutorium może być wyłącznie negatywna ocena sposobu, w jaki organ wykonawczy realizował swe zadania związane z wykonywaniem budżetu JST. Odmowa udzielenia absolutorium motywowana innymi względami uważana jest za istotne naru­szenie prawa i może być powodem uchylenia uchwały przez organ nadzoru, którym — w odniesieniu do uchwał w sprawie absolutorium —jest regio­nalna izba obrachunkowa.Istotną różnicą między samorządową procedurą absolutoryjną, a proce­durą stosowaną przy zamykaniu rozliczeń budżetu państwa jest to, iż nie­udzielenie absolutorium organowi wykonawczemu JST wywołuje konkret­ne skutki prawne, co niewątpliwie wzmacnia znaczenie absolutorium jako instrumentu oddziaływania na władze wykonawcze. W procedurze za­mknięcia budżetu samorządowego powtórzono jednak pozostałe błędy — brak oceny rzetelności sprawozdania budżetowego, brak formalnego wymo­gu zatwierdzenia sprawozdania przez organ stanowiący.